Geen diepgang zonder bodem - Hilde Libbrecht - 2014
Wat neem ik mee uit dit artikel:
Samenvatting aan de hand van letterlijk citaten.
Blz. 287 "De auteur toont aan dat diepgang vaak ontstaat vanuit een botsing met grenzen en beperkingen."
Blz. 287 "Is het verantwoord om diepgaand te blijven werken in tijden van lange wachtlijsten en economische crisis?"
Blz. 288: Maatschappelijke context: diepgang in tijden van ADHD
"In de voetsporen van Foucault (1984) kunnen we ons afvragen of de vigerende diag- noses in een samenleving ook iets zeggen over die samenleving zelf. ‘De patiënten’, zo zegt Dirk De Wachter in zijn boek Borderline times, ‘zijn de kanariepietjes in de kolenmijn, de knipperlichten van de maatschappij’ (2012, p. 20). We kunnen hen zien als de zwaksten, doch we kunnen hen ook zien als mensen met een speciale gevoeligheid die eerder dan anderen kunnen signaleren wat er met de tijdgeest aan de hand is."
Blz. 290: Gebrek aan maatschappelijke ruimte voor diepgang.
"... Ten tweede kan men zich afvragen of er, naast de veel ruimere definiëring van wat pathologisch is, ook een afnemende draagkracht is die mogelijk te maken heeft met een gebrek aan de maatschappelijke ruimte voor diepgang. Het ADHD-gehalte waarmee we zappen van het ene domein naar het andere laat nog nauwe-lijks de ruimte om onze ervaringen te verinnerlijken. Het is in de communicatie- wetenschappen een bekend verschijnsel dat het medium deels de communicatie bepaalt – denk aan de vaak naderhand betreurde snelheid waarmee een sms of mail de deur uitvliegt of aan het taalgebruik in sms’en. Het is even waarschijnlijk dat na verloop van tijd niet alleen de communicatie, maar ook de communicator erdoor wordt beïnvloed. De sociale druk om succesvol te zijn, vertaalt zich in een druk tot het hebben van vele ‘vrienden’ en van speciale ervaringen. Ook goede ervaringen kunnen niet meer worden verinnerlijkt, maar worden vrijwel onmiddellijk geëvacueerd via facebook of andere sociale media."
Blz. 290:
"...ook een afnemende draagkracht is die mogelijk te maken heeft met een gebrek aan de maatschappelijke ruimte voor diepgang. Het ADHD- gehalte waarmee we zappen van het ene domein naar het andere laat nog nauwelijks de ruimte om onze ervaringen te verinnerlijken. Het is in de communicatie- wetenschappen een bekend verschijnsel dat het medium deels de communicatie bepaalt – denk aan de vaak naderhand betreurde snelheid waarmee een sms of mail de deur uitvliegt of aan het taalgebruik in sms’en. Het is even waarschijnlijk dat na verloop van tijd niet alleen de communicatie, maar ook de communicator erdoor wordt beïnvloed. De sociale druk om succesvol te zijn, vertaalt zich in een druk tot het hebben van vele ‘vrienden’ en van speciale ervaringen. Ook goede ervaringen kunnen niet meer worden verinnerlijkt, maar worden vrijwel onmiddellijk geëvacueerd via facebook of andere sociale media."
"Het associatief zappen van het ene thema naar het andere, het surfen van het ene domein naar het andere is ten koste gegaan van de ouderwetse diepte-analyse."
"De voortdurende sneltrein aan uiterlijke prikkels maakt dat we niet meer toekomen aan stilstaan en verwerken."
"Tegelijk is er meer dan ooit een zucht naar diepgang en de neiging die bij de buren te gaan zoeken omdat we de weg naar intimiteit met onszelf kwijt zijn. We gaan op zoek bij andere culturen of ontwikkelen een ongezonde nieuwsgierigheid naar de intimiteit van een ander. We worden een soort voyeurs van het innerlijk van anderen."
Blz. 291: Wat is diepgang?
"Bij het beeld van ‘diepgang’ gebruiken wij ons lichaam als metafoor. Daarbij is het
opvallend dat we naar beneden verwijzen wanneer het gaat over gevoel/beleving: ‘iets raakt ons diep’, ‘het kwam van diep’, ‘het ging heel diep’. Als we daarentegen over cognitieve zaken spreken, verwijzen we naar boven. We spreken over een theorie van een hogere orde, een hoger abstractieniveau. We worden op de ‘hoogte’ gebracht of krijgen ‘hoogte van’ iets. Ook bij spiritualiteit verwijzen we naar een hogere orde of naar transcenderen. Enkel bij beleving wijzen we meestal naar onze buik."
"Denken speelt zich ‘binnen in ons hoofd’ af, maar wanneer we over ‘innerlijkheid’
spreken, bedoelen we voornamelijk onze gevoelswereld. ‘Bewustzijn’, een term die in mijn aanvoelen nauw aansluit bij diepgang, slaat dan weer de brug tussen voelen en denken. Daarom kunnen we net zo goed van een hoger bewustzijn spreken als zeggen dat we ons dieper bewust zijn geworden van iets."
Blz. 292: true self en false self
"Dit is een belangrijke illusie voor ons vertrouwen dat we in het leven vervulling
zullen vinden. Het bestaan dat we zullen leiden, is geënt op de eigen innerlijke noden en voelt daarom als waarachtig aan. Later spreekt Winnicott in dit verband van een true self (1965, p. 140). Een false self daarentegen ontstaat als de afstemming niet (goed genoeg) gebeurt en de baby/het kind zich moet gaan aanpassen aan de omgeving. Ook later ontbreekt bij deze mensen het gevoel dat ze leven van binnenuit.
Het gaat om de vele cliënten die, los van of ze al dan niet andere symptomen ontwikkelen, met een gevoel van vervreemding door het leven gaan. Zo zeggen ze bijvoorbeeld ongelukkig te zijn zonder daar enige reden toe te hebben. Het ligt niet zozeer aan het leven dat ze leiden dan wel aan de diepere band die ze ontberen met zichzelf. Desnoods kan het zelfs zo zijn dat ze precies hetzelfde leven leiden als dat ze geleid zouden hebben mochten ze wél diep van binnenuit hebben kunnen kiezen; alleen geeft het hen geen enkele voldoening omdat het niet aansluit bij noden van binnenuit."
Blz. 295: empathie en afstemming
"Ook in therapie is het zo dat imperfecte afstemming mogelijkheden opent. Greet Vanaerschot (1997) legde in haar doctoraatsonderzoek rond empathie bloot dat de momenten die cliënten weerhouden als de meest helpende uit een combinatie bestaan van empathische reflecties én interventies vanuit het referentiekader van de therapeut – terwijl de ‘zuiver’ empathische momenten minder frequent als helpend worden ervaren. Het aangeven dat je iets nog niet helemaal begrijpt, komt vaak meer betrokken over dan alles empathisch te beamen."
Blz. 295: imperfecte afstemming - groeikans - verdieping
"De imperfecte afstemming is zowel een teken van een (noodzakelijk) falende therapeut als een noodzakelijke groeikans voor de cliënt. Dat betekent niet dat we ons best moeten doen om af en toe een foutje te maken. Die maken we onge- twijfeld, hoe hard we ook ons best doen."
"Het belang van de imperfecte afstemming is een eerste illustratie van hoe het de grenzen van het bestaan zijn die voor verdieping zorgen."
Blz. 296: innerlijke ruimte - alleen zijn
"Het ontstaan van een innerlijke ruimte maakt dat we alleen kunnen zijn… met
onszelf. Zowel voor de connectie met de eigen innerlijke impulsen als met het kunnen observeren ervan, is alleen kunnen zijn van wezenlijk belang. Ook hier verwijst Winnicott naar een mooie paradox, namelijk de capaciteit om alleen te zijn ontstaat in aanwezigheid van iemand anders (1958)."
Blz. 297: artikel over jaloersheid: Libbrecht, 2012.
Blz. 300 Beperking opent ongekende werelden
"We zijn allen vertrouwd met het fenomeen van de blinde ziener, naast een letterlijk voorbeeld tevens een metafoor voor hoe een beperking ongekende werelden opent. Voorbeelden zijn Theresias, de blinde ziener uit de Griekse mythologie, of het concept van de ‘wounded healer’. Ook wordt soms verwezen naar hoe in bepaalde indianenstammen mensen met een transgender identiteit een speciale rol kregen toebedeeld omdat ze beschouwd werden méér te zien dan iemand die ‘maar’ tot één sekse behoorde. Een meer hedendaags symbool ontleen ik aan Harry Potter: je moet met je hoofd tegen de muur lopen om perron 9∂⁄∫ te ontdekken. (Rowling, 1998, p. 69). Ik stelde daarnet dat het ‘la condition humaine’ is dat de ontwikkeling zich voltrekt vanuit een nieuwe bewustzijnsinhoud die angst oproept en dat, omgekeerd, angst ook nieuw bewustzijn genereert."
Blz. 301: Diepgang door grenzen
"Het zijn vaak grenzen die maken dat er diepgang kan ontstaan en die grenzen bestaan niet alleen uit het formele kader van de therapie. Het zijn ook de grenzen inherent aan het bestaan zelf en de interactionele grenzen die worden gevormd doordat de ruimte door (minstens) twee personen wordt gedeeld."
"Daar staat tegenover dat de therapeut wel georiënteerd werkt: is het doel van de therapie zijn kompas, dan is zijn theoretische visie zijn plattegrond. Als wat hij doet niet is geworteld in een consistente onderliggende visie, is er geen diepgang, hoe goed de interventies ook zijn bedoeld. Arthur Bohart beschrijft hoe verschillende auteurs ervoor waarschuwen dat de nadruk op een evidence-based praktijk tot gevolg heeft dat de theorievorming naar de achtergrond verdwijnt."
Blz. 302: ‘Nothing’ en ‘no-thing’
"In dit verband zou ik graag verwijzen naar het bij de psychoanalytici geliefde verschil tussen ‘nothing’ en ‘no-thing’. Hoewel het voor hen een andere betekenis heeft (voor Bion is ‘nothing’ de ondraaglijke leegte of totale annihilatie en is het ‘no-thing’ de afwezigheid van het benoembare, zie bijvoorbeeld Bion, 1988, p. 16-18) inspireert het me tot een ander onderscheid, namelijk dat tussen ‘niets’ en ‘iets wat niet is’: het verschil tussen loutere afwezigheid en de compacte, tastbare aanwezigheid van iets dat ontbreekt."
"Wanneer het ontbreken van diepgang ‘nothing’ is – geen gemis aan iets of wegduwen van iets of vlucht of proberen niet stil te vallen et cetera – dan is er geen enkele reden om niet te genieten van haar afwezigheid."
Blz. 303: Dispersie en insluiting
"Er is geen sprake van rust te vinden in het ‘nothing’ want het ‘no-thing’ dringt zich voortdurend op. Het afhouden van de bewustwording vergt integendeel een continu en actief proces. Needleman (French, 2000) spreekt van dispersal (=dispersie, verspreiding) als tegengesteld aan containment (=insluiting)."
"'‘When we are faced by the emotional impact of the moment, we have only two possibilities: or we stay with the moment – possibly discover a new possibility – or we disperse. There are three ways to disperse: physical action, emotional reactions and explanations.’ (in: French, p. 6)'"
Blz. 304: ‘verklaren om niet te moeten voelen’
Blz. 305: Sneller werken zonder aan diepgang in te boeten
"... op zoek te gaan naar sneller werken zonder aan diepgang in te boeten. Ik noem een aantal voorbeelden. Ik denk in de eerste plaats aan de evolutie van de Emotion Focused Therapy, met een veel systematischer toepassen van procesversnellende technieken als focussen en stoelenwerk, op voorwaarde evenwel dat die gestoeld is op een onderliggende theoretische visie; aan de Dynamic Interpersonal Therapy van Lemma, Target en Fonagy waarbij de psychodynamische driehoek binnen een kortdurend model behouden blijft (2011); aan het model van Bala Jaison (2002);"
Wat neem ik mee uit dit artikel:
- Waar therapeut staat kan moeiteloos innovator geplaatst worden.
- In dit ADHD-zapp-tijdperk te weinig tijd en ruimte voor diepgang en het internaliseren van ervaringen, emoties.
- Mensen hebben te weinig een binding met zichzelf, hierdoor wordt diepgang belemmert.
- Het aangeven dat je iets nog niet helemaal begrijpt, komt vaak meer betrokken over dan alles empathisch te beamen.
- Imperfecte afstemming is een groeikans.
- Beperking kan juist leiden tot diepgang.
- We zijn de weg naar intimiteit met onszelf kwijt.
- Het zijn vaak grenzen die maken dat er diepgang kan ontstaan.
- Afhouden van bewustzijn door dispersie: lichamelijke reactie, emotionele reactie en verklaren (om niet te moeten voelen).
- Methodieken om diepgang sneller te bereiken: EFT (emotion focussed therapy) en Dynamic Interpersonal Therapy van Lemma, Target en Fonagy.
Samenvatting aan de hand van letterlijk citaten.
Blz. 287 "De auteur toont aan dat diepgang vaak ontstaat vanuit een botsing met grenzen en beperkingen."
Blz. 287 "Is het verantwoord om diepgaand te blijven werken in tijden van lange wachtlijsten en economische crisis?"
Blz. 288: Maatschappelijke context: diepgang in tijden van ADHD
"In de voetsporen van Foucault (1984) kunnen we ons afvragen of de vigerende diag- noses in een samenleving ook iets zeggen over die samenleving zelf. ‘De patiënten’, zo zegt Dirk De Wachter in zijn boek Borderline times, ‘zijn de kanariepietjes in de kolenmijn, de knipperlichten van de maatschappij’ (2012, p. 20). We kunnen hen zien als de zwaksten, doch we kunnen hen ook zien als mensen met een speciale gevoeligheid die eerder dan anderen kunnen signaleren wat er met de tijdgeest aan de hand is."
Blz. 290: Gebrek aan maatschappelijke ruimte voor diepgang.
"... Ten tweede kan men zich afvragen of er, naast de veel ruimere definiëring van wat pathologisch is, ook een afnemende draagkracht is die mogelijk te maken heeft met een gebrek aan de maatschappelijke ruimte voor diepgang. Het ADHD-gehalte waarmee we zappen van het ene domein naar het andere laat nog nauwe-lijks de ruimte om onze ervaringen te verinnerlijken. Het is in de communicatie- wetenschappen een bekend verschijnsel dat het medium deels de communicatie bepaalt – denk aan de vaak naderhand betreurde snelheid waarmee een sms of mail de deur uitvliegt of aan het taalgebruik in sms’en. Het is even waarschijnlijk dat na verloop van tijd niet alleen de communicatie, maar ook de communicator erdoor wordt beïnvloed. De sociale druk om succesvol te zijn, vertaalt zich in een druk tot het hebben van vele ‘vrienden’ en van speciale ervaringen. Ook goede ervaringen kunnen niet meer worden verinnerlijkt, maar worden vrijwel onmiddellijk geëvacueerd via facebook of andere sociale media."
Blz. 290:
"...ook een afnemende draagkracht is die mogelijk te maken heeft met een gebrek aan de maatschappelijke ruimte voor diepgang. Het ADHD- gehalte waarmee we zappen van het ene domein naar het andere laat nog nauwelijks de ruimte om onze ervaringen te verinnerlijken. Het is in de communicatie- wetenschappen een bekend verschijnsel dat het medium deels de communicatie bepaalt – denk aan de vaak naderhand betreurde snelheid waarmee een sms of mail de deur uitvliegt of aan het taalgebruik in sms’en. Het is even waarschijnlijk dat na verloop van tijd niet alleen de communicatie, maar ook de communicator erdoor wordt beïnvloed. De sociale druk om succesvol te zijn, vertaalt zich in een druk tot het hebben van vele ‘vrienden’ en van speciale ervaringen. Ook goede ervaringen kunnen niet meer worden verinnerlijkt, maar worden vrijwel onmiddellijk geëvacueerd via facebook of andere sociale media."
"Het associatief zappen van het ene thema naar het andere, het surfen van het ene domein naar het andere is ten koste gegaan van de ouderwetse diepte-analyse."
"De voortdurende sneltrein aan uiterlijke prikkels maakt dat we niet meer toekomen aan stilstaan en verwerken."
"Tegelijk is er meer dan ooit een zucht naar diepgang en de neiging die bij de buren te gaan zoeken omdat we de weg naar intimiteit met onszelf kwijt zijn. We gaan op zoek bij andere culturen of ontwikkelen een ongezonde nieuwsgierigheid naar de intimiteit van een ander. We worden een soort voyeurs van het innerlijk van anderen."
Blz. 291: Wat is diepgang?
"Bij het beeld van ‘diepgang’ gebruiken wij ons lichaam als metafoor. Daarbij is het
opvallend dat we naar beneden verwijzen wanneer het gaat over gevoel/beleving: ‘iets raakt ons diep’, ‘het kwam van diep’, ‘het ging heel diep’. Als we daarentegen over cognitieve zaken spreken, verwijzen we naar boven. We spreken over een theorie van een hogere orde, een hoger abstractieniveau. We worden op de ‘hoogte’ gebracht of krijgen ‘hoogte van’ iets. Ook bij spiritualiteit verwijzen we naar een hogere orde of naar transcenderen. Enkel bij beleving wijzen we meestal naar onze buik."
"Denken speelt zich ‘binnen in ons hoofd’ af, maar wanneer we over ‘innerlijkheid’
spreken, bedoelen we voornamelijk onze gevoelswereld. ‘Bewustzijn’, een term die in mijn aanvoelen nauw aansluit bij diepgang, slaat dan weer de brug tussen voelen en denken. Daarom kunnen we net zo goed van een hoger bewustzijn spreken als zeggen dat we ons dieper bewust zijn geworden van iets."
Blz. 292: true self en false self
"Dit is een belangrijke illusie voor ons vertrouwen dat we in het leven vervulling
zullen vinden. Het bestaan dat we zullen leiden, is geënt op de eigen innerlijke noden en voelt daarom als waarachtig aan. Later spreekt Winnicott in dit verband van een true self (1965, p. 140). Een false self daarentegen ontstaat als de afstemming niet (goed genoeg) gebeurt en de baby/het kind zich moet gaan aanpassen aan de omgeving. Ook later ontbreekt bij deze mensen het gevoel dat ze leven van binnenuit.
Het gaat om de vele cliënten die, los van of ze al dan niet andere symptomen ontwikkelen, met een gevoel van vervreemding door het leven gaan. Zo zeggen ze bijvoorbeeld ongelukkig te zijn zonder daar enige reden toe te hebben. Het ligt niet zozeer aan het leven dat ze leiden dan wel aan de diepere band die ze ontberen met zichzelf. Desnoods kan het zelfs zo zijn dat ze precies hetzelfde leven leiden als dat ze geleid zouden hebben mochten ze wél diep van binnenuit hebben kunnen kiezen; alleen geeft het hen geen enkele voldoening omdat het niet aansluit bij noden van binnenuit."
Blz. 295: empathie en afstemming
"Ook in therapie is het zo dat imperfecte afstemming mogelijkheden opent. Greet Vanaerschot (1997) legde in haar doctoraatsonderzoek rond empathie bloot dat de momenten die cliënten weerhouden als de meest helpende uit een combinatie bestaan van empathische reflecties én interventies vanuit het referentiekader van de therapeut – terwijl de ‘zuiver’ empathische momenten minder frequent als helpend worden ervaren. Het aangeven dat je iets nog niet helemaal begrijpt, komt vaak meer betrokken over dan alles empathisch te beamen."
Blz. 295: imperfecte afstemming - groeikans - verdieping
"De imperfecte afstemming is zowel een teken van een (noodzakelijk) falende therapeut als een noodzakelijke groeikans voor de cliënt. Dat betekent niet dat we ons best moeten doen om af en toe een foutje te maken. Die maken we onge- twijfeld, hoe hard we ook ons best doen."
"Het belang van de imperfecte afstemming is een eerste illustratie van hoe het de grenzen van het bestaan zijn die voor verdieping zorgen."
Blz. 296: innerlijke ruimte - alleen zijn
"Het ontstaan van een innerlijke ruimte maakt dat we alleen kunnen zijn… met
onszelf. Zowel voor de connectie met de eigen innerlijke impulsen als met het kunnen observeren ervan, is alleen kunnen zijn van wezenlijk belang. Ook hier verwijst Winnicott naar een mooie paradox, namelijk de capaciteit om alleen te zijn ontstaat in aanwezigheid van iemand anders (1958)."
Blz. 297: artikel over jaloersheid: Libbrecht, 2012.
Blz. 300 Beperking opent ongekende werelden
"We zijn allen vertrouwd met het fenomeen van de blinde ziener, naast een letterlijk voorbeeld tevens een metafoor voor hoe een beperking ongekende werelden opent. Voorbeelden zijn Theresias, de blinde ziener uit de Griekse mythologie, of het concept van de ‘wounded healer’. Ook wordt soms verwezen naar hoe in bepaalde indianenstammen mensen met een transgender identiteit een speciale rol kregen toebedeeld omdat ze beschouwd werden méér te zien dan iemand die ‘maar’ tot één sekse behoorde. Een meer hedendaags symbool ontleen ik aan Harry Potter: je moet met je hoofd tegen de muur lopen om perron 9∂⁄∫ te ontdekken. (Rowling, 1998, p. 69). Ik stelde daarnet dat het ‘la condition humaine’ is dat de ontwikkeling zich voltrekt vanuit een nieuwe bewustzijnsinhoud die angst oproept en dat, omgekeerd, angst ook nieuw bewustzijn genereert."
Blz. 301: Diepgang door grenzen
"Het zijn vaak grenzen die maken dat er diepgang kan ontstaan en die grenzen bestaan niet alleen uit het formele kader van de therapie. Het zijn ook de grenzen inherent aan het bestaan zelf en de interactionele grenzen die worden gevormd doordat de ruimte door (minstens) twee personen wordt gedeeld."
"Daar staat tegenover dat de therapeut wel georiënteerd werkt: is het doel van de therapie zijn kompas, dan is zijn theoretische visie zijn plattegrond. Als wat hij doet niet is geworteld in een consistente onderliggende visie, is er geen diepgang, hoe goed de interventies ook zijn bedoeld. Arthur Bohart beschrijft hoe verschillende auteurs ervoor waarschuwen dat de nadruk op een evidence-based praktijk tot gevolg heeft dat de theorievorming naar de achtergrond verdwijnt."
Blz. 302: ‘Nothing’ en ‘no-thing’
"In dit verband zou ik graag verwijzen naar het bij de psychoanalytici geliefde verschil tussen ‘nothing’ en ‘no-thing’. Hoewel het voor hen een andere betekenis heeft (voor Bion is ‘nothing’ de ondraaglijke leegte of totale annihilatie en is het ‘no-thing’ de afwezigheid van het benoembare, zie bijvoorbeeld Bion, 1988, p. 16-18) inspireert het me tot een ander onderscheid, namelijk dat tussen ‘niets’ en ‘iets wat niet is’: het verschil tussen loutere afwezigheid en de compacte, tastbare aanwezigheid van iets dat ontbreekt."
"Wanneer het ontbreken van diepgang ‘nothing’ is – geen gemis aan iets of wegduwen van iets of vlucht of proberen niet stil te vallen et cetera – dan is er geen enkele reden om niet te genieten van haar afwezigheid."
Blz. 303: Dispersie en insluiting
"Er is geen sprake van rust te vinden in het ‘nothing’ want het ‘no-thing’ dringt zich voortdurend op. Het afhouden van de bewustwording vergt integendeel een continu en actief proces. Needleman (French, 2000) spreekt van dispersal (=dispersie, verspreiding) als tegengesteld aan containment (=insluiting)."
"'‘When we are faced by the emotional impact of the moment, we have only two possibilities: or we stay with the moment – possibly discover a new possibility – or we disperse. There are three ways to disperse: physical action, emotional reactions and explanations.’ (in: French, p. 6)'"
Blz. 304: ‘verklaren om niet te moeten voelen’
Blz. 305: Sneller werken zonder aan diepgang in te boeten
"... op zoek te gaan naar sneller werken zonder aan diepgang in te boeten. Ik noem een aantal voorbeelden. Ik denk in de eerste plaats aan de evolutie van de Emotion Focused Therapy, met een veel systematischer toepassen van procesversnellende technieken als focussen en stoelenwerk, op voorwaarde evenwel dat die gestoeld is op een onderliggende theoretische visie; aan de Dynamic Interpersonal Therapy van Lemma, Target en Fonagy waarbij de psychodynamische driehoek binnen een kortdurend model behouden blijft (2011); aan het model van Bala Jaison (2002);"
Geen opmerkingen:
Een reactie posten