Canon van het leren - Sylvia Downs: Leren leren

1984 Downs: Leren leren in Canon van het Leren
Door Donathus Thöne en Jeroen Bode

Waarom is dit hoofdstuk voor mij persoonlijk interessant?

• Niet alle leerstof volledig aanbieden stimuleert 'leren leren'
• Eisende stijl van lesgeven (scaffolding AFL) stimuleert 'leren leren'
• Opzoeken van de Belbinrollen
• Leervaardigheden van trainers kunnen toegepast worden in de vakgroepen voor de praktijkvakken
• Onbewust remmen van leren leren door docenten, trainers, etc.
• De tien leerprincipes van Downs kunnen hulpzaam zijn bij het ontwerpen voor het nieuwe examenprogramma Groen door verwijzingen naar AFL, scaffolding en nut van feedback

Leren leren = skilled learning = verband tussen leren en veranderingen

Blz. 342
Leren op het werk

• verbeteren van probleemoplossend vermogen
• leren plannen
• beïnvloeden van anderen
• leren nemen van beslissingen

"Downs benadrukte dat trainers zich ervan bewust moeten zijn dat de wijze waarop leerstof gepresenteerd wordt, direct invloed heeft op het ontwikkelen van learning skills."

Blz. 343 MUD-model

• feiten moeten worden geleerd (memorising)
• concepten moeten worden begrepen (understanding)
• activiteiten moeten worden gedaan en geoefend (doing)

Het leren van nieuwe strategieën en het nemen van verantwoordelijkheid voor het eigen leren (=learning skills) heeft meer invloed op het trainingssucces dan het IQ.

Leren leren ontwikkelen

Leervaardigheden trainees:

• observeren
• luisteren
• kunnen vertalen van woorden en diagrammen
• vragen stellen
• onthouden
• experimenteren en oefenen
• beoordelen en identificeren en corrigeren van fouten

Blz. 343 Vaardigheden van trainers:

• laat merken dat iedereen een bijdrage kan leveren aan het leerproces
• maak het niet te makkelijk door alles voor te doen
• zorg ervoor dat leerlingen zelf om hulp vragen
• laat iedereen liever zelf dingen te oefenen
• stimuleer om te leren van fouten
• maak het leerproces niet te makkelijk door te kleine stapjes aan te bieden
• geef voldoende tijd
• geef adequate feedback
• ontwikkel de belangstelling om te leren
• laat mensen leren zichzelf te beoordelen
• geef niet te makkelijke of te moeilijke opdrachten (Downs: laat in stilte opdrachten doen, dit stimuleert vragen stellen)
• geef aan dat oefening een belangrijk onderdeel is van het leren

Blz. 344

Soorten leervaardigheden

1. geïnternaliseerde leervaardigheden
2. observeerbare activiteiten
3. producten
4. de algemene 'motivational impetus' (=persoonlijke belangen)

Leren op het werk (Learning at work, Downs 1995)

1. Leren op het werk is grotendeels een sociale activiteit - werkplekleren wordt teamleren.
2. Iedereen heeft een rol in dit leren.
3. Iedereen kan zowel iets bijdragen als iets halen.
4. Collega's, trainers, leraren en ouders verhinderen leren soms onbewust --> houdt rekening met leerblokkades

Blz. 345 Tien leerprincipes volgens Downs

1. Het doel kennen en vooruitgang boeken (weg naar doel meetbaar maken)
2. Vertrouwen, respect, openheid en acceptatie van verschillen (geheime agenda is fnuikend)
3. Besef dat je leert en voel je verantwoordelijk.
4. Leren is een werkwoord.
5. Kennis en ervaring van deelnemers als uitgangspunt voor deelname (refereert m.i. aan AFL)
6. Leervaardigheden kunnen geleerd en ontwikkeld worden.
   a. capaciteit verschilt van persoon tot persoon
   b. leervaardigheden kunnen verbeteren door oefenen
   c. kennis van individuele leerstijl is een voorwaarde 
7. Feiten, concepten en vaardigheden worden op verschillende manieren geleerd (MUD).
8. Fouten kunnen een waardevolle rol spelen in de ontwikkeling van 'begrijpen' - veilige omgeving is noodzakelijk
9. Om het leerproces te verwerken en op te nemen is tijd nodig voor reflectie - teveel reflectie leidt tot verlies
10. Effectief leren draait om realistische, objectieve en constructieve feedback, ontdaan van persoonlijke gevoelens of gedachten (refereeert aan Hattie - the power of feedback)

Boek(je): Hattie - Leren zichtbaar maken

John Hattie - Leren zichtbaar maken - beknopte uitgave ISBN 987-94-6118-203-6

Met plezier heb ik dit boekje gelezen tijdens de reis naar Escalles. Wat maakt het de moeite waard en waarom zou ik verder moeten lezen in de uitgebreide uitgave? Een aantal markante bevindingen en uitspraken staan hieronder genoteerd.

H1. ALLES verbetert de leerprestaties. Dus als een leraar zegt dat zijn manier werkt, zegt dat eigenlijk niks.
Hoe krijg je meer effect? Door bij de leerlingen kritische vaardigheden bij te brengen, daarbij is wel de júiste kennis van groot belang. De conclusie rondom mijn eigen lesgeven is: ik ben een adaptief-leren-specialist.

H2. Afweging tussen kosten en effect. Als alles effect heeft, maar niet alles evenveel, zou ook naar de kosten gekeken kunnen worden om iets in te zetten. Bijvoorbeeld huiswerk: dit heeft wat minder effect dan gemiddeld interventies, maar het kost ook zeer weinig. Bovendien wordt het positief door de ouders gewaardeerd.
Een goede leraar geeft goede feedback en zet een stap opzij als het leerproces vanzelf goed gaat.
Er is een schoolklimaat (gecreëerd door schoolleiders en leraren) waarin fouten gemaakt mogen worden.

H3. Er is een verschil tussen expertleraren en ervaren leraren. Het verschil is de passie, de bevlogenheid.
Leraren die uitdagende taken voor hun leerlingen hebben, bereiken het grootste effect.
Leraren kunnen in hun carrière de volgende routes nemen:
    -opstappen (weggaan)
    -afzijdig houden en eenvoudig weg het werk doen
    -zich verbeteren en dan uit de klas laten wegpromoveren
    -leren om te genieten van geïnspireerd lesgeven = expertleraar = bevlogen leraar

H4. Belangrijk is om de voorbereiding samen met andere leraren te doen.
   - Wat moeten leerlingen weten en lunnen?
   - Hoe is de bewijslast m.b.t. kennis en competenties geregeld?
   - Hoe gaan we om met verschillen?
   - Hoe kunnen we aan de hand van verzamelde data (bijv. cijfers) verbeteringen betereiken?

Doelgericht leren - de leerlingen weten wat:
    - de leerdoelen zijn
    - de succescriteria zijn

H5. Leerlingen willen een leerklimaat waarin ze eerlijk behandeld worden, begrijpen wat de afspraken zijn, deel uitmaken van een team en het gevoel hebben samen (leerlingen + leraren) bezig te zijn aan positieve leerresultaten.
Leraren kunnen voor een goed leerklimaat daarnaast nog doelgericht zijn en de leerlingen voorzien van uitdagingen.

Effect van de leraar:
-Minder als deze veel praten (frontaal lesgeven) tegen de leerlingen
-Meer als er meer algemene klassengesprekken gevoerd worden
-Meer als het gesprek minder dominant maar juist sturend geregeld wordt door de leraar
-Meer als de docent beschikt over bescheidenheid, voorzichtigheid en wederkerigheid
Docenten zijn ongeduldig met slechte leerlingen (tijd) en geduldiger met goede leerlingen.

Leren: eerst oppervlakkige kennis op doen en dan samen (coöperatie) met andere leerlingen op zoek naar dieper begrip (elkaar helpen, uitleggen en vrienden zijn). Denk ook aan tutorschap. Lees hievoor "Knowledge building" Bereitner 2002. Het effect van samen met klasgenoten leren is hoog (0,52).

Labelen van leerlingen
-is een startpunt voor het leren
-verklaren niet waarom een leerling iets niet snapt of onder de knie krijgt
-is geen hindernis of reden om geen les te geven
-positieve verwachtingen van de leraar leiden tot hoger resultaat en vice versa
Laat leerlingen zelf hun verwachtingen uitspreken of noteren: daar zijn ze redelijk accuraat in.

Topmethodes van lesgeven zijn gebaseerd op
-de invloed van klasgenoten
-feedback
-heldere leerdoelen en succescriteria
-lesgeven met meerdere methodes of strategieën
-aandacht voor oppervlakkig en diep leren (slaan oppervlakkig leren en vaardigheidsontwikkeling niet over)
-gebaseerd op de overeenkomsten tussen leerlingen, niet op de verschillen
-leggen iet teveel nadruk op technologie
De kunst is niet om een topmethode te kiezen en toe te passen, maar uit de topmethode te selecteren wat de leerlingen nodig hebben.

"Als leerlingen niet leren, moeten ze niet meer, maar anders les krijgen!" - John Hattie.
"We zijn vaak meer bezig met het lesgeven, dan met het leren!" - Johan Hattie.

Leraren zouden zich meer in moeten zetten als activator en evaluator. Een vragenlijst voor reflectie voor de leraar:

• Hoe weet ik of het werkt?
• Hoe kan ik het een met het ander vergelijken?
• Wat is de kwaliteit en waarde van dit effect op leren?
• Wat is de grootte van het effect?
• Welk bewijs zou me overtuigen dat ik het mis heb?
• Waar is het bewijs dat aantoont dat dit beter is dan een andere aanpak?
• Waar werkt dit in de praktijk met effectieve resultaten?
• Heb ik hetzelfde beeld van vooruitgang als de andere leraren?

H6. Het is effectief om tijd te steken in het aanleren van allerlei verschillende leerstrategieën. Kennis moet met kleine pakketjes aangeboden worden, niet teveel tegelijk, op verschillende manieren allemaal vlak achter elkaar.
Zorg voor interactie tijdens het leren, maar vermijd afleiding. Laat leerlingen over het onderwerp praten, laat ze oefenen en geef feedback.
Bij aanvang van een nieuw onderwerp het niveau vaststellen: beginner - gevorderde - expert. Vanaf daar starten - er zijn dus heel veel formatieve toetsen nodig!

Leerstrategieën:

• ordenen, samenvatten, parafraseren
• doelen stellen
• zelfmonitoren
• concentratie
• doelbewust oefenen
• feedback geven en verwerken

Het duurt 10 jaar om ergens een expert in te worden oftewel 10.000 uur!

H7. Goede feedback geven op het juiste moment is niet makkelijk. Goede feedback is essentieel voor het leerproces. Tijdens het leerproces kan het beste gebruik gemaakt worden van:

1. Taakgerichte feedback
2. Procesgerichte feedback
3. Zelfregulatiegericht feedback

Vermijdt tijdens het leren "persoonsgerichte" feedback - dit leidt af van de taak, het proces of zelfregulatie. Houd deze vorm van feedback gescheiden van het leren.

Soorten feedback:

1. Weerlegging (kan krachtiger zijn dan bevestiging
2. Fouten moeten worden toegejuicht
3. Beoordeling van de leraar (heeft die het wel goed gedaan?)
4. Snelle formatieve beoordeling
5. Aanwijzingen gebruiken als opstap naar feedback

H8. Het effect van de les gaat door na afloop van de les. Dit effect is groter als leerlingen zich betrokken voelen en zich uitgenodigd voelde om te leren. Hiervoor is nodig: respect, vertrouwen, optimisme, intentie. de leerlinggerichte leraar heeft warmte, vertrouwen, empathie en een positieve houding. Ook is het belangrijk dat een leerling betrokken is bij beoordelingsprocessen.

"De leraar moet de verwachting uitstralen dat het leerlingen zal lukken en dat wat ze willen leren de moeite waard is." Cornelius White, 2007:36.

Wat willen leerlingen van een leraar?

• erbij blijven tot het werk af is
• het gedrag van de leerlingen in de hand hebben
• zijn uiterste best doen om te helpen
• blijven uitleggen tot iedereen het snapt
• andere manieren biedt om het aan te leren
• begrijpt in welke situatie de leerling zich bevindt en daar rekening mee houdt

Aan het eind van les is het belangrijk dat een leraar reflecteert en verbeterpunten noteert voor de volgende les. Misschien is het op termijn is het nodig om het PTA aan te passen.

H9. Denkkaders voor docenten hebben een belangrijke impact.

• Evalueer het effect dat je hebt op basis van de resultaten van de leerlingen.
• Successen en tegenvallers in de resultaten zijn te wijten aan het gedrag van de leraar.
• Spreek vooral over leren i.p.v. over onderwijzen.
• Toetsuitslagen zijn een meetinstrument om de impact van de docent te meten.
• Dialoog i.p.v. monoloog.
• Zoek de uitdaging in je eigen werk en blijf je best doen.
• Ontwikkel positieve relaties binnen de groep leerlingen.
• Iedereen begrijpt wat je vertelt.