Boek(je): Hattie - Leren zichtbaar maken

John Hattie - Leren zichtbaar maken - beknopte uitgave ISBN 987-94-6118-203-6

Met plezier heb ik dit boekje gelezen tijdens de reis naar Escalles. Wat maakt het de moeite waard en waarom zou ik verder moeten lezen in de uitgebreide uitgave? Een aantal markante bevindingen en uitspraken staan hieronder genoteerd.

H1. ALLES verbetert de leerprestaties. Dus als een leraar zegt dat zijn manier werkt, zegt dat eigenlijk niks.
Hoe krijg je meer effect? Door bij de leerlingen kritische vaardigheden bij te brengen, daarbij is wel de júiste kennis van groot belang. De conclusie rondom mijn eigen lesgeven is: ik ben een adaptief-leren-specialist.

H2. Afweging tussen kosten en effect. Als alles effect heeft, maar niet alles evenveel, zou ook naar de kosten gekeken kunnen worden om iets in te zetten. Bijvoorbeeld huiswerk: dit heeft wat minder effect dan gemiddeld interventies, maar het kost ook zeer weinig. Bovendien wordt het positief door de ouders gewaardeerd.
Een goede leraar geeft goede feedback en zet een stap opzij als het leerproces vanzelf goed gaat.
Er is een schoolklimaat (gecreëerd door schoolleiders en leraren) waarin fouten gemaakt mogen worden.

H3. Er is een verschil tussen expertleraren en ervaren leraren. Het verschil is de passie, de bevlogenheid.
Leraren die uitdagende taken voor hun leerlingen hebben, bereiken het grootste effect.
Leraren kunnen in hun carrière de volgende routes nemen:
    -opstappen (weggaan)
    -afzijdig houden en eenvoudig weg het werk doen
    -zich verbeteren en dan uit de klas laten wegpromoveren
    -leren om te genieten van geïnspireerd lesgeven = expertleraar = bevlogen leraar

H4. Belangrijk is om de voorbereiding samen met andere leraren te doen.
   - Wat moeten leerlingen weten en lunnen?
   - Hoe is de bewijslast m.b.t. kennis en competenties geregeld?
   - Hoe gaan we om met verschillen?
   - Hoe kunnen we aan de hand van verzamelde data (bijv. cijfers) verbeteringen betereiken?

Doelgericht leren - de leerlingen weten wat:
    - de leerdoelen zijn
    - de succescriteria zijn

H5. Leerlingen willen een leerklimaat waarin ze eerlijk behandeld worden, begrijpen wat de afspraken zijn, deel uitmaken van een team en het gevoel hebben samen (leerlingen + leraren) bezig te zijn aan positieve leerresultaten.
Leraren kunnen voor een goed leerklimaat daarnaast nog doelgericht zijn en de leerlingen voorzien van uitdagingen.

Effect van de leraar:
-Minder als deze veel praten (frontaal lesgeven) tegen de leerlingen
-Meer als er meer algemene klassengesprekken gevoerd worden
-Meer als het gesprek minder dominant maar juist sturend geregeld wordt door de leraar
-Meer als de docent beschikt over bescheidenheid, voorzichtigheid en wederkerigheid
Docenten zijn ongeduldig met slechte leerlingen (tijd) en geduldiger met goede leerlingen.

Leren: eerst oppervlakkige kennis op doen en dan samen (coöperatie) met andere leerlingen op zoek naar dieper begrip (elkaar helpen, uitleggen en vrienden zijn). Denk ook aan tutorschap. Lees hievoor "Knowledge building" Bereitner 2002. Het effect van samen met klasgenoten leren is hoog (0,52).

Labelen van leerlingen
-is een startpunt voor het leren
-verklaren niet waarom een leerling iets niet snapt of onder de knie krijgt
-is geen hindernis of reden om geen les te geven
-positieve verwachtingen van de leraar leiden tot hoger resultaat en vice versa
Laat leerlingen zelf hun verwachtingen uitspreken of noteren: daar zijn ze redelijk accuraat in.

Topmethodes van lesgeven zijn gebaseerd op
-de invloed van klasgenoten
-feedback
-heldere leerdoelen en succescriteria
-lesgeven met meerdere methodes of strategieën
-aandacht voor oppervlakkig en diep leren (slaan oppervlakkig leren en vaardigheidsontwikkeling niet over)
-gebaseerd op de overeenkomsten tussen leerlingen, niet op de verschillen
-leggen iet teveel nadruk op technologie
De kunst is niet om een topmethode te kiezen en toe te passen, maar uit de topmethode te selecteren wat de leerlingen nodig hebben.

"Als leerlingen niet leren, moeten ze niet meer, maar anders les krijgen!" - John Hattie.
"We zijn vaak meer bezig met het lesgeven, dan met het leren!" - Johan Hattie.

Leraren zouden zich meer in moeten zetten als activator en evaluator. Een vragenlijst voor reflectie voor de leraar:

• Hoe weet ik of het werkt?
• Hoe kan ik het een met het ander vergelijken?
• Wat is de kwaliteit en waarde van dit effect op leren?
• Wat is de grootte van het effect?
• Welk bewijs zou me overtuigen dat ik het mis heb?
• Waar is het bewijs dat aantoont dat dit beter is dan een andere aanpak?
• Waar werkt dit in de praktijk met effectieve resultaten?
• Heb ik hetzelfde beeld van vooruitgang als de andere leraren?

H6. Het is effectief om tijd te steken in het aanleren van allerlei verschillende leerstrategieën. Kennis moet met kleine pakketjes aangeboden worden, niet teveel tegelijk, op verschillende manieren allemaal vlak achter elkaar.
Zorg voor interactie tijdens het leren, maar vermijd afleiding. Laat leerlingen over het onderwerp praten, laat ze oefenen en geef feedback.
Bij aanvang van een nieuw onderwerp het niveau vaststellen: beginner - gevorderde - expert. Vanaf daar starten - er zijn dus heel veel formatieve toetsen nodig!

Leerstrategieën:

• ordenen, samenvatten, parafraseren
• doelen stellen
• zelfmonitoren
• concentratie
• doelbewust oefenen
• feedback geven en verwerken

Het duurt 10 jaar om ergens een expert in te worden oftewel 10.000 uur!

H7. Goede feedback geven op het juiste moment is niet makkelijk. Goede feedback is essentieel voor het leerproces. Tijdens het leerproces kan het beste gebruik gemaakt worden van:

1. Taakgerichte feedback
2. Procesgerichte feedback
3. Zelfregulatiegericht feedback

Vermijdt tijdens het leren "persoonsgerichte" feedback - dit leidt af van de taak, het proces of zelfregulatie. Houd deze vorm van feedback gescheiden van het leren.

Soorten feedback:

1. Weerlegging (kan krachtiger zijn dan bevestiging
2. Fouten moeten worden toegejuicht
3. Beoordeling van de leraar (heeft die het wel goed gedaan?)
4. Snelle formatieve beoordeling
5. Aanwijzingen gebruiken als opstap naar feedback

H8. Het effect van de les gaat door na afloop van de les. Dit effect is groter als leerlingen zich betrokken voelen en zich uitgenodigd voelde om te leren. Hiervoor is nodig: respect, vertrouwen, optimisme, intentie. de leerlinggerichte leraar heeft warmte, vertrouwen, empathie en een positieve houding. Ook is het belangrijk dat een leerling betrokken is bij beoordelingsprocessen.

"De leraar moet de verwachting uitstralen dat het leerlingen zal lukken en dat wat ze willen leren de moeite waard is." Cornelius White, 2007:36.

Wat willen leerlingen van een leraar?

• erbij blijven tot het werk af is
• het gedrag van de leerlingen in de hand hebben
• zijn uiterste best doen om te helpen
• blijven uitleggen tot iedereen het snapt
• andere manieren biedt om het aan te leren
• begrijpt in welke situatie de leerling zich bevindt en daar rekening mee houdt

Aan het eind van les is het belangrijk dat een leraar reflecteert en verbeterpunten noteert voor de volgende les. Misschien is het op termijn is het nodig om het PTA aan te passen.

H9. Denkkaders voor docenten hebben een belangrijke impact.

• Evalueer het effect dat je hebt op basis van de resultaten van de leerlingen.
• Successen en tegenvallers in de resultaten zijn te wijten aan het gedrag van de leraar.
• Spreek vooral over leren i.p.v. over onderwijzen.
• Toetsuitslagen zijn een meetinstrument om de impact van de docent te meten.
• Dialoog i.p.v. monoloog.
• Zoek de uitdaging in je eigen werk en blijf je best doen.
• Ontwikkel positieve relaties binnen de groep leerlingen.
• Iedereen begrijpt wat je vertelt.

Boek - Canon van het leren H49: zelfgestuurd leren - John H. Flavell (1977)

Jong, F. d. (2012). Zelfgestuurd leren - [John H. Flavell]. In M. Ruijters, & R. Simons (Eds.), Canon van het leren: 50 concepten en hun grondleggers (pp. 613-622). Deventer: Kluwer.

Wat is voor mij van betekenis uit zelfgestuurd leren?

• eigenaarschap van het leren ligt nagenoeg helemaal bij de lerende
• actieve invloed van de lerende op het leren
• past naadloos aan bij mijn eigen leerstijl
• past binnen datgene wat ik wil gaan bereiken met mijn innovatie-ambitie
• lerende wordt de eigen coach, de eigen docent

Flavell is een ontwikkelingspsycholoog die zich richtte op de cognitieve ontwikkeling van vooral jonge kinderen, baseerde zich op Piaget. Later: persoonlijke theorieën over hoe kinderen kijken naar hoe hun denken werkt (theories of mind) en onderzoek naar het perspectief van anderen (bijv. empatisch inlevingsvermogen).

Kinderen maken zelden gebruik van strategieën die ze al kennen (productiegebrek).

Metageheugen = kennis hebben van het geheugen.
Metacognitie (Resnick & Glaser, 1976)= bewustzijn dat het ene feit makkelijker of moeilijker te onthouden is dan het andere.
Metacognitie (Flavell): -persoon, taak en strategie staat centraal

1. = het bewustzijn en kennis over je cognitieve processen, productie en relevante leereigenschappen in relatie tot de inhoud, materiaal en leeromgeving
2. =actief in de gaten houden, sturen en orkestreren van de (leer)processen in relatie tot inhoud en doel

Declaratieve kennis = weten welke factoren je leren beïnvloeden.

Leren:

• autonoom leren: de aandacht gaat uit naar het zelf initiatief en verantwoordelijkheid nemen en zelf actief zijn
• zelfstandig leren: de nadruk ligt op de affectieve kant van het leren
• zelfgestuurd leren: iemand is én metacognitief én gemotiveerd én neemt actief deel aan het eigen leren

Zelfgestuurd leren wordt beschreven vanuit de LERENDE!
Verwante termen: zelfgecontroleerd leren, 'self-reinforced' leren, jezelf opleiden.

Je wordt je eigen docent, je eigen coach!

Zimmermann: een lerende is vooral een actieve initiator van allerlei activiteiten, als een mentaal en fysiek actief zoeken naar kennis, vaardigheden en ontwikkeling.

Begrippen en verdere ontwikkeling zelfgestuurd leren:

1. leren en ontwikkelen van jezelf komt dichter bij elkaar te liggen - motivatie, drive, identiteit
   beoogt ontwikkelen van wijsheid
2. sterke gerichtheid op intformatieverwerking en kennisdoelen - cyclus van probleemoplossen: oriënteren, voorkennis activeren, plannen, uitvoeren, sturen, evalueren, reflecteren
   Frank de Jong - publicatie over zelfgestuurd leren
3. van zelfgestuurd leren naar samengestuurd leren - sociale media, Knowledge forum, Virutal Action Learning, online communities of practice en learning communities

Let op: zelfgestuurd leren is niet autonoom of autodidactisch leren. Het is ook NIET: 'de leren het zelf laten uitzoeken', 'lerenden aan hun lot overlaten', afdoen met 'het is hun eigen verantwoordelijkheid'.

Attitude en discipline van de lerende:

• vertrouwen in het eigen leren ontwikkelen
• openstaan voor feedback en feedforward
• nieuwsgierig zijn en actief zoeken naar antwoorden
• zelfverantwoordelijkheid nemen
• alert zijn op progressie
•  samen met anderen willen leren
• sturen van het eigen leerproces
• verantwoordelijkheid willen nemen voor collectief proces

Metacognitie is een belangrijke voorspeller van leerresultaten, zelfs belangrijker dan intelligentie (zie veenman, van Hout-Wolters en Afflerbach, 2006)(De Jong, 1992).