Wierdsma, A. (2012). Plek der moeite - [André
Wierdsma]. In M. Ruijters, & R. Simons (Eds.), Canon van het leren
(pp. 457 - 468). Deventer: Kluwer.
Wat maakt "Plek der moeite" voor mijzelf de moeite waard?
- er wordt geïnvesteerd in echte gedragsverandering door oud zeer aan te pakken
- er moet echt geluisterd worden naar mensen
- het is nodig om over principes (waarden) na te denken
- het sluit aan bij "The Romance of learning from disagreement"
Het is een ontwikkelprogramma gericht op een collectief leerproces van managers en professionals.
Dit is lastig want gedrag is vaak onbewust en routinematig en de koppelingen tussen intentie en gedrag zijn zwak.
Praattheorie (wel veandering) <----------> Doetheorie (geen verandering)
Wierdsma & Swieringa, 2011: er is een onderscheid tussen regels, inzichten en principes en de drie leerslagen (enkelslag, dubbelslag en drieslag collectief leren).
Managementliteratuur overschat de mogelijkheden van het individu om context te veranderen.
- regels: expliciete aanwijzingen omtrent het gedrag --> wat wel, wat niet, moeten en mogen
- inzichten: gaan om juist of onjuist, van hetgeen we weten en begrijpen --> waarheden (zijn logisch)
- principes: gaan om goed of slecht, zijn vanzelfsprekend, zorgt voor samenhang, over wat we willen of zijn --> waarden
Uitsluiting: is het proces waarbij mensen geen toegang krijgen tot proces van betekeniscreatie.
Disciplinering: in plaats van te zeggen wat men denkt, censureren mensen zichzelf op acceptatie te verwerven binnen het relationele netwerk.
Verdubbeling: taal wordt gebruikt om de werkelijkheid te beschrijven, maar als je ergens geen weet van hebt, dan ontbreken betekenissen en woorden.
Leren op de plek der moeite gaat niet alleen over het opheffen van de uitsluiting, disciplinering en verdubbeling, maar ook over relationele dynamiek en de emoties die daarbij opspelen. Dit leidt tot een confrontatie met het (geaccepteerde) zelfbeeld en de (mogelijk vastgelopen) onderlinge relaties. Kern is dat voorlopers en achterblijvers met elkaar verbonden blijven.
De U-bocht is een proces waarbij miskenning, vermijding, 'vechten en vluchten', onkunde en onwil onvermijdelijk zijn.
De toegang tot de dialoog is (helaas) beperkt tot de formele en informele leiders (=opinieleiders)
Disciplinering: in plaats van te zeggen wat men denkt, censureren mensen zichzelf op acceptatie te verwerven binnen het relationele netwerk.
Verdubbeling: taal wordt gebruikt om de werkelijkheid te beschrijven, maar als je ergens geen weet van hebt, dan ontbreken betekenissen en woorden.
Leren op de plek der moeite gaat niet alleen over het opheffen van de uitsluiting, disciplinering en verdubbeling, maar ook over relationele dynamiek en de emoties die daarbij opspelen. Dit leidt tot een confrontatie met het (geaccepteerde) zelfbeeld en de (mogelijk vastgelopen) onderlinge relaties. Kern is dat voorlopers en achterblijvers met elkaar verbonden blijven.
De U-bocht is een proces waarbij miskenning, vermijding, 'vechten en vluchten', onkunde en onwil onvermijdelijk zijn.
De toegang tot de dialoog is (helaas) beperkt tot de formele en informele leiders (=opinieleiders)
Praktische tips:
- Maak een dekkend startcontract
- Bouw op de verhulde dissensus
- Breng externe actoren in
- Accepteer de broosheid
- Zorg voor voldoende begeleiding
- Blijft het proces van herbezinning op het niveau van principes uit, dan wordt de verandering van inzichten niet ondersteund met principes die daarmee in overeenstemming zijn. Nieuwe inzichten worden alleen met de mond beleden. Er vindt dan geen gedragsverandering plaats. Dit verklaart de beperkte effectiviteit van reorganisaties.
- Reorganisaties blijven op inzichtniveau en worden vaak top-down uitgevoerd en niet ondersteund door collectief ontwikkelde en daardoor betekenisvolle nieuwe principes.
- Het is mijn ervaring dat het niet aan de orde stellen van principes, bij zich wijzigende omstandigheden, het disfunctionele gedrag op paradoxale wijze juist doet toenemen. Als men moeite doet om het gesprek aan te gaan, valt dit disfunctionele gedrag meestal er mee. Er is namelijk naast aarzeling en angst ook een groot verlangen zaken anders aan te pakken, opgelopen irritaties, beschadigingen en misverstanden op te ruimen.
